De oorzaken van erectieproblemen, op een rij

Meestal is het de doorbloeding

Een erectie ontstaat doordat de slagaders in de zwellichamen zich verwijden en er meer bloed instroomt dan er via de aderen weg kan. Alles wat die vaten aantast, tast dus de erectie aan.

Daarom staan de vaataandoeningen bovenaan: een hoge bloeddruk, verhoogd cholesterol, roken, overgewicht en te weinig beweging. Dit zijn dezelfde risicofactoren als voor hart- en vaatziekten, en dat is geen toeval.

Het gevolg is een inzicht dat veel mannen niet verwachten: de erectie werkt als een vroegwaarschuwing. De vaten in de penis hebben een kleinere doorsnede dan de kransslagaders en lopen daardoor eerder vast. Klachten kunnen jaren voor een hartprobleem verschijnen.

Diabetes doet het langs twee wegen

Bij diabetes komt er een tweede mechanisme bij. Een langdurig verhoogde bloedsuiker beschadigt zowel de vaatwand als de kleine zenuwen die de erectie aansturen.

Die combinatie maakt erectieproblemen bij diabetes zowel vaker voorkomend als hardnekkiger. Hoe beter de bloedsuiker is ingesteld, hoe minder schade er bijkomt; wat al beschadigd is, herstelt maar beperkt.

Voor wie erectieproblemen heeft zonder bekende diagnose is dit een reden om de bloedsuiker te laten controleren. Het is niet ongebruikelijk dat diabetes langs deze route wordt ontdekt.

Medicijnen die niemand als oorzaak verwacht

Dit is de oorzaak die het vaakst wordt gemist, en ook de best oplosbare.

Bepaalde bloeddrukverlagers, met name sommige bètablokkers en thiazidediuretica, kunnen de erectie beïnvloeden. Datzelfde geldt voor veel antidepressiva, vooral uit de groep van de SSRI's. Ook middelen tegen prostaatklachten, sommige maagzuurremmers en hormoonbehandelingen kunnen een rol spelen.

Merkt u dat de klachten begonnen kort nadat een nieuw medicijn is gestart, dan is dat waardevolle informatie voor uw huisarts. Soms is een alternatief mogelijk. Wat u nooit moet doen, is zelf stoppen of de dosering aanpassen: bij bloeddrukverlagers en antidepressiva kan dat gevaarlijk zijn.

Hormonen: minder vaak dan gedacht

Een testosterontekort wordt vaak als eerste verdachte genoemd, maar is in de praktijk een minder frequente oorzaak dan de vaten.

Wanneer het speelt, komen er meestal andere klachten bij: minder zin, aanhoudende vermoeidheid, verlies van spiermassa en een gedrukte stemming. Een erectieprobleem als geïsoleerde klacht wijst zelden op een hormonaal tekort.

Ook de schildklier kan een rol spelen, zowel bij een te trage als een te snelle werking. Beide zijn met bloedonderzoek eenvoudig vast te stellen.

Spanning, verwachting en de vicieuze cirkel

Psychische oorzaken zijn reëel, maar ze worden vaak verkeerd ingezet: als restcategorie wanneer er lichamelijk niets is gevonden. Dat doet ze tekort.

Een bruikbaar onderscheid is het patroon. Zijn er nog spontane ochtenderecties en lukt het alleen in bepaalde situaties niet, dan wijst dat eerder op een psychische component. Zijn de erecties overal en altijd minder geworden, inclusief 's ochtends, dan is een lichamelijke oorzaak waarschijnlijker.

Wat er vaak overheen komt, is de vicieuze cirkel. Eén keer dat het niet lukt leidt tot spanning bij de volgende keer, en die spanning maakt het lastiger. Zo kan een lichamelijk begonnen probleem een psychische laag krijgen, en andersom.

Wat een arts hiermee doet

De huisarts begint met vragen die het onderscheid maken: hoe lang, hoe plotseling, nog ochtenderecties, welke medicijnen, welke aandoeningen in de familie.

Daarna volgt meestal lichamelijk onderzoek en bloedonderzoek: bloedsuiker, cholesterol, soms testosteron en schildklier. De bloeddruk wordt gemeten. Dat is geen formaliteit maar de kern van de zaak, want de erectie is hier de ingang naar het vaatstelsel.

Die volgorde verklaart ook waarom een supplement zelden het antwoord is. Het pakt geen van deze oorzaken aan.

Waar de zekerheid ophoudt

Veel van wat hier staat komt uit observationeel onderzoek: grote groepen mannen gevolgd over jaren. Dat toont verbanden, geen sluitend oorzakelijk bewijs voor het individuele geval.

Bij één man zijn er bovendien zelden één oorzaak. Roken, overgewicht, een verhoogde bloeddruk en spanning komen samen voor en versterken elkaar. Uitrekenen welk deel waaraan toe te schrijven is, kan niemand.

Wat wel vaststaat, is de richting: hoe gezonder het vaatstelsel, hoe beter de erectie. Dat is de reden dat leefstijl in elke serieuze richtlijn vooraan staat.

In het kort

• Vaten staan bovenaan. Hoge bloeddruk, cholesterol, roken en overgewicht tasten de vaten aan. Dezelfde risicofactoren als voor hart- en vaatziekten.
• Diabetes werkt langs twee routes. Een verhoogde bloedsuiker beschadigt zowel de vaatwand als de kleine zenuwen. Vaker en hardnekkiger dan gemiddeld.
• Medicijnen worden het vaakst gemist. Bepaalde bloeddrukverlagers en veel antidepressiva beïnvloeden de erectie. Bespreek het met de huisarts, stop nooit zelf.
• Hormonen minder vaak dan gedacht. Een testosterontekort gaat meestal samen met minder zin, vermoeidheid en spierverlies. Een geïsoleerd erectieprobleem wijst er zelden op.
• Ochtenderecties geven de richting aan. Blijven ze bestaan en lukt het alleen situationeel niet, dan is een psychische component waarschijnlijker. Zijn ze overal verdwenen, dan eerder lichamelijk.

Veelgestelde vragen