Alcohol en erectieproblemen: wat er wel en niet is aangetoond

Twee vragen die voortdurend door elkaar lopen

Wie zoekt op alcohol en erectie, stelt bijna altijd een van twee heel verschillende vragen. De eerste: het lukte gisteravond niet nadat ik had gedronken, komt dat door de drank? De tweede: ik drink al jaren een paar glazen per dag, is dat de reden dat het minder gaat?

Dat zijn geen varianten van elkaar. De eerste gaat over een tijdelijk effect van een stof die op dat moment in uw bloed zit. De tweede gaat over jarenlange blootstelling en over schade die daarbij hoort. Het onderzoek naar beide vragen ziet er anders uit en de antwoorden komen niet op hetzelfde neer.

Deze gids behandelt ze apart, omdat het door elkaar halen ervan precies is wat de meeste pagina's over dit onderwerp onbruikbaar maakt.

Wat er op de avond zelf gebeurt

Alcohol is een dempend middel voor het centrale zenuwstelsel. Een erectie begint in de hersenen: prikkeling wordt verwerkt, het signaal loopt via het ruggenmerg naar de zenuwen in het bekken en daar wordt stikstofmonoxide vrijgemaakt, dat de gladde spieren in de vaatwand van de zwellichamen laat ontspannen. Elke schakel in die keten werkt trager naarmate er meer alcohol in het bloed zit.

Daar komt bij dat alcohol de gevoeligheid vermindert en het vermogen om aandacht vast te houden ondermijnt. Wie merkt dat het minder gaat en zich daarop gaat concentreren, komt in precies de cirkel terecht die het lastiger maakt. En alcohol werkt vochtafdrijvend: er verdwijnt meer vocht dan er binnenkomt, wat het bloedvolume niet ten goede komt.

Dat dit gebeurt, is niet omstreden en heeft in het Engels al meer dan een eeuw een eigen uitdrukking. De praktische conclusie is eenvoudig: een avond waarop het niet lukte terwijl er stevig gedronken is, zegt vrijwel niets over uw erectie. Het is dezelfde categorie als het niet kunnen inparkeren na zes glazen.

Wat de grootste meta-analyse laat zien

Voor de tweede vraag is er sinds 2018 een groot overzicht. Wang en collega's bundelden in het International Journal of Impotence Research vierentwintig onderzoeken met in totaal 154.295 deelnemers en keken naar het verband tussen alcoholgebruik en de kans op erectieproblemen.

De uitkomst is niet wat de meeste mensen verwachten. Licht tot matig alcoholgebruik, in dit onderzoek gedefinieerd als minder dan eenentwintig glazen per week, hing samen met een lágere kans op erectieproblemen, met een odds ratio van 0,71 en een betrouwbaarheidsinterval van 0,59 tot 0,86. Zwaar gebruik, meer dan eenentwintig glazen per week, liet geen significant verband zien: odds ratio 0,99 met een interval van 0,80 tot 1,22. Ook voor regelmatig gebruik in het algemeen kwam er geen significant verschil uit.

Kort gezegd: in de verzamelde gegevens hadden matige drinkers minder vaak erectieproblemen dan geheelonthouders, en zware drinkers niet aantoonbaar meer. Dat is het cijfer. Wat het betekent is een tweede vraag, en daar gaat de volgende paragraaf over.

Waarom u daar geen drinkadvies uit mag halen

De onderzoekers baseren zich op cross-sectioneel onderzoek: momentopnamen waarin drinkgedrag en klachten tegelijk zijn gemeten. Zulk onderzoek kan laten zien dat twee dingen samen voorkomen, maar niet welke van de twee de andere veroorzaakt, en ook niet of er iets derde onder ligt.

Dat derde is hier waarschijnlijk het hele verhaal. De groep die niets drinkt, bestaat voor een deel uit mensen die zijn gestopt omdat zij ziek werden. Dat heet in de epidemiologie het probleem van de gestopte drinker, en het maakt de niet-drinkersgroep systematisch ongezonder dan de rest. Daarbovenop hangt matig drinken in westerse landen samen met hoger inkomen, meer sociale contacten en een vaste partner, en die dingen hangen op hun beurt samen met minder erectieproblemen. En alcoholgebruik wordt door mensen zelf opgegeven, waarbij zwaar gebruik stelselmatig te laag wordt gerapporteerd.

De auteurs zelf noemen het verband tussen dosis en risico niet-lineair, en trekken geen enkele conclusie over oorzaak en gevolg. Ook los daarvan geldt in Nederland gewoon het advies van de Gezondheidsraad: drink geen alcohol, of in elk geval niet meer dan één glas per dag. Dat advies is niet op de erectie gebaseerd maar op kanker, bloeddruk en hart- en vaatziekten, en die laatste zijn nu juist de belangrijkste oorzaak van erectieproblemen op de lange termijn.

Wanneer alcohol wél de waarschijnlijke oorzaak is

Het meta-analysecijfer gaat over de gemiddelde drinker in de bevolking. Het gaat niet over langdurig zwaar gebruik, en daar is het beeld heel anders.

Bij jarenlang fors drinken spelen mechanismen die niets met een gemiddelde te maken hebben: beschadiging van perifere zenuwen, waardoor het signaal naar het bekken slechter aankomt; leverschade, die de hormoonhuishouding verstoort en de verhouding tussen testosteron en oestrogeen verschuift; en een direct effect op de testikels waardoor de testosteronproductie daalt. Daarbij komen slaap die stukloopt, een stemming die onder druk staat en een relatie die eronder lijdt. Alle drie zijn op zichzelf oorzaken van erectieproblemen.

Deze route loopt niet via een statistisch verband maar via aanwijsbare schade, en die is bij het gemiddelde in een meta-analyse volledig weggemiddeld.

Hoe u het voor uzelf uitzoekt

Er is één manier om erachter te komen of alcohol bij u een rol speelt, en die is bruikbaarder dan elk gemiddelde: laat het vier weken staan en let op twee dingen.

Kijk allereerst naar de ochtenderecties. Die verlopen buiten uw wil om en zijn daarom een redelijk eerlijke maat voor de lichamelijke kant. Komen die in die vier weken terug of worden ze duidelijk beter, dan wees dat op iets wat omkeerbaar is: alcohol, slaap, stress of medicatie. Blijven ze weg, dan is er waarschijnlijk iets anders aan de hand en is de huisarts de volgende stap.

Kijk daarnaast naar de slaap. Alcohol maakt slaperig maar verstoort de tweede helft van de nacht, en het is juist die tweede helft waarin de meeste testosteron wordt aangemaakt. Veel mannen merken van vier weken zonder eerder verschil in energie dan in de erectie.

Merkt u niets, dan heeft u iets nuttigs uitgesloten en kunt u verder kijken. Lukt het niet om vier weken te stoppen terwijl u dat wel wilt, dan is dát het signaal dat telt, en hoort dat gesprek bij de huisarts thuis, niet omdat het over de erectie gaat, maar omdat het daar niet meer over gaat.

In het kort

• Acuut en chronisch zijn twee vragen. Het effect van vanavond zes glazen en het effect van vijftien jaar dagelijks drinken hebben verschillende mechanismen en verschillende antwoorden.
• Op de avond zelf: onomstreden. Alcohol dempt het zenuwstelsel, vermindert de gevoeligheid en werkt vochtafdrijvend. Eén mislukte dronken avond zegt niets over uw erectie.
• De meta-analyse verrast. 24 studies, 154.295 deelnemers: minder dan 21 glazen per week hing samen met mínder erectieproblemen (OR 0,71; 0,59–0,86), zwaar gebruik met niet aantoonbaar meer.
• Maar het is geen oorzaak-en-gevolg. Cross-sectioneel onderzoek, zelfgerapporteerd gebruik, en een niet-drinkersgroep die deels uit gestopte zieken bestaat. Er volgt geen drinkadvies uit.
• De test die u zelf kunt doen. Vier weken niets drinken en letten op de ochtenderecties. Komen die terug, dan is er iets omkeerbaars; blijven ze weg, dan hoort de vraag bij de huisarts.

Veelgestelde vragen